در واکاوی پدیده عظیم وداع، اقامه نماز و تشییع پیکر امام شهید (قدسسره)، اغلب تحلیلگران و رسانهها... به مقولاتی نظیر اتّحاد، انتقام، تجدید پیمان سیاسی، قدرشناسی، دلتنگی، نمایش اقتدار و تداوم مقاومت در برابر دشمن پرداختند با این حال
🔰گفتوشنود امامِ شهید و امّتِ شاهد در آیین تشییع
✍️محمد جواد ایزدپناه
💠در واکاوی پدیده عظیم وداع، اقامه نماز و تشییع پیکر امام شهید (قدسسره)، اغلب تحلیلگران و رسانهها بر ابعاد ایدوئولوژیک، اخلاقی، سیاسی، عاطفی و اجتماعی آن تمرکز کردهاند و به مقولاتی نظیر اتّحاد، انتقام، تجدید پیمان سیاسی، قدرشناسی، دلتنگی، نمایش اقتدار و تداوم مقاومت در برابر دشمن پرداختند. با این حال گوهر این آیین، فراتر از این جنبهها، پدیدهای عمیقاً دینی و معرفتی است که محتوای آن گفت و شنود حقایق ملکوتی و داد و ستد مواهب معنوی است و کارکرد اصلی آن، «تقویت، بازسازی و بسط بصیرت و آمادگی جمعی» برای مجاهدت در راه خداست.
🔹هر چند ترکیب متدیّنانه جمعیّت، صبغه عاشورایی رویداد، پیشینه معرفتی ملّت ایران و برخی اظهارات مردم گواه این ادعا است، ولی یکی از شواهد در این زمینه، برجستهشدن هشتک #باید_برخاست در تویتر فارسی است. این عبارت بخشی از مشهورترین نماهنگ این روزها، با مضمون معرفتی است که هدف از برخاستن و قیام مردم را اعلام بقای بر عهد فطری با خداوند و اولیای او و وفاداری و نصرت ایشان با هدف وصول به رؤیای ظهور و رجعت اولیای الاهی در زمین اعلام میکند.
🔹برای درک بهتر بخشی از این ساحت معنوی، تأملی دوباره در آیات سوره آلعمران راهگشاست:
🔸ولا تحسبنَّ الَّذين قُتِلُوا في سَبيل اللَّهِ أَمواتا بَل أَحياءٌ عِندَ رَبِّهِم يُرزَقُون (۱۶۹) «و هرگز گمان مبر آنان که در راه خدا کشته شدند مردهاند، بلکه زندهاند و نزد پروردگارشان روزی داده میشوند.»
🔸فَرِحينَ بِما آتَاهُمُ اللهُ مِن فَضله وَيَستَبشِرُونَ بِالَّذِينَ لَم يَلحَقُوا بِهِم مِن خَلفِهِمْ أَلَّا خَوْفٌ عَلَيْهِم وَلَا هُم يَحْزَنُونَ «آنان بخاطر آنچه خداوند از فضلش به آنها داده، شادمانند و به كسانى كه به دنبال ايشانند، ولى هنوز به آنها ملحق نشدهاند، مژده مىدهند كه نه ترسى بر آنها است و نه غمى خواهند داشت.»
🔸يستبشِرون بِنعمة من الله وفَضلٍ وأَنَّ اللَّهَ لَا يُضِيعُ أَجرَ الْمُؤْمِنِينَ «به نعمت و فضل خدا و اينكه خداوند پاداش مؤمنان را تباه نمىكند، (آيندگان را) مژده مىدهند.»
🔸الَّذِينَ استَجابوا للَّه وَالرَّسول مِن بَعد ما أَصابهمُ القَرح للَّذين أَحسَنُوا مِنهم وَاتَّقوا أَجر عَظِيم «آنان كه دعوت خدا و رسول را (براى شركتِ دوباره در جهاد عليه كفّار) پذيرفتند، با آنكه جراحاتى به آنان رسيده بود، براى نيكوكاران و پرهيزكارانِ آنها، پاداش بزرگى است.»
🔸الذِين قال لَهُم النَّاسُ إنَّ النَّاسَ قَد جَمَعوا لَكم فَاخشوهُمْ فَزَادهُم إيمانًا وَقَالُوا حَسبنَا اللَّهُ ونعمَ الْوَكِيل «همان کسانی که مردمِ [منافق] به آنان گفتند: لشکری انبوه برای جنگ با شما گرد آمدهاند، از آنان بترسید. ولی بر ایمانشان افزود، و گفتند: خدا ما را بس است، و او نیکو کارگزاری است.»
🔸فانقلبوا بِنِعمة مِنَ اللَّهِ وَفَضلٍ لَم يَمسَسهُم سوء وَاتَّبَعُوا رِضوَانَ اللَّهِ وَاللَّهُ ذُو فَضلٍ عَظِيم «پس با نعمت و بخششی از سوی خدا بازگشتند، در حالی که هیچ آسیبی به آنان نرسیده بود، و از خشنودی خدا پیروی کردند؛ و خدا دارای فضلی بزرگ است.»
🔸إِنَّما ذَٰلكمُ الشَّيطَانُ يُخَوفُ أَولِياءهُ فَلَا تَخافوهُم وَخافونِ إِن كنتم مؤْمنِين (۱۷۵) «در حقیقت این شیطان است که دوستانش را میترساند؛ پس اگر مؤمن هستید از آنان نترسید و از من بترسید.»
🔹آیات یادشده بر این حقیقت تأکید دارند که شهیدانِ راه خدا زندهاند و به بازماندگانِ خویش که در احسان و نیکوکاری به اولیای خدا ثابت قدمماندهاند، بشارت به امنیتی فراگیر در دنیا و آخرت میدهند؛ امنیّتی که پاداش نیکوکاری و پایداریِ آنان است. این بشارت، به یک «تحوّل وجودی» و «آمادگی روحی» و «سرنوشت نیکو» در جامعه بازماندگان میانجامد که دستاورد آن، حالت طمأنینه، امنیّت مطلق و تبعیّت آگاهانه از رضوان الهی است.
🔹بر این اساس، آنچه در این آیین میان امّت و امام شهید رخ میدهد، صرفاً یک فرآیند روانشناختی-اجتماعی یا تحوّلی ژئوپلیتیک یا حتّی مقاومتی ایدوئولوژیک نیست؛ بلکه یک «تجربهی اصیل ایمانی» است. این تجربه، در بستر گفتوگو و اتّصال معنوی با امامِ شهیدان و آمادگی برای جهاد شکل میگیرد و به سرنوشتی نیکو ختم میشود. در پسِ این تجربهی زیسته و بر مدار سنتِ «نصرت الهی» است که خداوند امنیت و عزت بازماندگان را تضمین میکند.
🔹از این منظر، تحوّلاتی چون ارتقای اقتدار امّت اسلامی در معادلات منطقهای و تغییر در محاسبات بازیگران و بازسازی عزم و عاطفهی جمعی، اصلِ ماجرا نیستند، بلکه تجلیّات بیرونی و پیامدهای راهبردیِ همان تجربه اصیلند که ملّت در این آیین باشکوه زیسته است و باید آن را از منظر فرایند بسط ولایت، رحمت، محبّت، فضل و نعمت الاهی و قمع ریشههای ستم به نفع جهانیان پیمایش کرد.