مردم قم با الهام از فرهنگ اصیل و امتحانپسدادهی «موکبداری عراقی»، الگوی جدیدی از نقشآفرینی اجتماعی را به نمایش گذاشتند که تفاوت معناداری با تجمّعات متمرکز و رسمی همیشگی داشت.
💠تجلّی فرهنگ موکبداری در تجمّعات قم
✍️حامد آزادی
🔹با شهادت امامِ شهیدمان، ایران یکپارچه به قامت عزا ایستاد، اما در این میان، آنچه در شهر مقدس قم رخ داد، فراتر از یک سوگواری معمولی و سنّتی بود. مردم قم با الهام از فرهنگ اصیل و امتحانپسدادهی «موکبداری عراقی»، الگوی جدیدی از نقشآفرینی اجتماعی را به نمایش گذاشتند که تفاوت معناداری با تجمّعات متمرکز و رسمی همیشگی داشت.
🔹در حالی که در کلانشهرهایی مثل تهران، عزاداریها غالباً در قالب تجمّعات بزرگ و نقطهای در میادین اصلی صورت میپذیرد، در قم شاهد بازآفرینی حال و هوای مسیر «طریقالعلما» و جادّهی نجف به کربلا بودیم. در این شهر، «مسیر»های مشخصی برای «پیادهروی و تجمّع» تعیین شد که در جایجای آن، مواکب مردمی به صورت خودجوش و پراکنده علم شدند. این «تکثر مواکب»، روحی را در کالبد شهر دمید که میگوید عزای امام، محصور در یک مصلّا و میدان خاصّ نیست، بلکه تمام شهر باید به «حسینیّه» بدل شود.
🔹اما آنچه به این مواکب در قم، شکوه و معنای مضاعفی میبخشید، حضورِ بیواسطه و نقشآفرین «طلّاب» در میانه میدان بود. در قم، این حماسه با حضور طلّاب ساکن در این شهر گره خورده است؛ حضوری که فراتر از لباس و جایگاه، در مقامِ «خدمتگزاری و هدایتِ جریانهای مردمی» تجلّی یافت. تماشای هر دسته از عزاداران که با همراهی و مدیریّت چند طلبه اداره میشد، حسرتی وصفناشدنی را برای کسی برمیانگیزد که تجربهی حضور در تجمّعات قم و تهران و سایر شهرها داشته باشد.
🔹این حسرت، به جهت نبودِ طلّاب در شهرهای دیگر نیست، زیرا در شهرهای دیگر نیز طلّاب در تجمّعات حضور دارند، بلکه بابت نوعِ «نقشآفرینی» طلبهها در تجمّعات قم است. در قم، طلبه در کنار موکبدار میایستد، با زائر و عزادار همکلام میشود و نبضِ فرهنگی حرکت را در دست میگیرد. این همراهیِ شانه به شانه، میانبری است برای انتقال معارف شیعی از متن کتابها به متن جامعه. مردم قم با این الگو نشان دادند که برای زنده نگه داشتن یاد رهبر شهید، نباید تنها به سوگ نشست؛ بلکه باید با هدایتِ عالمانه و حضورِ متواضعانه نخبگان دینی، تمام شهر را به جبههای برای بیعت دوباره با امام تبدیل کرد.
🔹این حرکت، پیامی روشن داشت: ما فرهنگ خدمت و شهادت را در مدرسه اربعین و در مجاورت حوزههای علمیّهی نجف و قم آموختهایم. حالا این حضورِ اثرگذار طلّاب در قم، ترازی را پدید آورده که جای خالیاش در شهرهای دیگر به شدّت احساس میشود. ثابت شد که مسیر حق، زمانی با قدرت تداوم مییابد که «علم» و «خدمت» در قالب موکبهایی مزیّن به حضور طلّاب، در کوچه و پسکوچههای شهر جاری شوند.